പായമ്മൽ ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി ക്ഷേത്രം
പായമ്മൽ ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി ക്ഷേത്രം
പൂമംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ആത്മീയ–സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ അഭിമാനകേന്ദ്രം
തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പൂമംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പായമ്മൽ ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാലമ്പല യാത്രയിലെ നാലാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ക്ഷേത്രമാണ്. ശ്രീരാമായണവുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഭക്തിയുടെയും പൈതൃകത്തിന്റെയും കേരളീയ ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യയുടെയും സമന്വയമായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി
മൂലവർ: ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി
മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ കൈയിലെ സുദർശന ചക്രത്തിന്റെ അവതാരമായാണ് ശ്രീ ശത്രുഘ്നനെ വിശ്വാസപരമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ശ്രീരാമായണത്തിലെ ശ്രീരാമന്റെ സഹോദരനായ ശത്രുഘ്നനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്ഷേത്രമായതിനാൽ തന്നെ പായമ്മൽ ക്ഷേത്രത്തിന് നാലമ്പല യാത്രയിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ
കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് ഗരുഡസ്തംഭവും ബലിപീഠവും കാണാം. നാലമ്പലത്തിന്റെ പ്രവേശന മണ്ഡപത്തിന് കീഴിലാണ് ബലിപീഠം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
ശ്രീകോവിലിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ദ്വാരപാലകരുടെ പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രദക്ഷിണപഥത്തിൽ ഗണപതി, സപ്തമാതൃക്കൾ, ശിവൻ, അഷ്ടദിക്പാലകർ, നിർമ്മാല്യധാരി തുടങ്ങിയ ഉപദേവതാ സാന്നിധ്യങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
കേരളീയ ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യ
പായമ്മൽ ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി ക്ഷേത്രം പരമ്പരാഗത കേരളീയ ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യയുടെ സവിശേഷതകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്. ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിൽ പ്രധാനമായും ശ്രീകോവിൽ, ഉയർന്ന തറയോടുകൂടിയ നമസ്കാര മണ്ഡപം, പ്രദക്ഷിണപഥം, നാലമ്പലം, തിരുച്ചുറ്റമ്പലം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.
- ശ്രീകോവിൽ: ചതുരാകൃതിയിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിനകത്ത് ഗർഭഗൃഹവും അന്തരാളവും ഉൾപ്പെടുന്നു.
- അധിഷ്ഠാനം: ജഗതി, വൃത്തകുമുദം, മധളൈയോടുകൂടിയ പട്ടിക തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
- തൂണുകൾ: പിലാസ്റ്ററുകൾ ബ്രഹ്മകാന്ത ശൈലിയിലുള്ളവയാണ്.
- വിമാനം: വിമാനം രണ്ട് തട്ടുകളുള്ള (ദ്വിതല) പിരമിഡ് ആകൃതിയിലുള്ള കേരളീയ ശൈലിയിലാണ്.
- പ്രണാളം: യാളിയുടെ വായിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നീളുന്ന പീരങ്കിയുടെ ആകൃതിയോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്.
ചരിത്രവും പൈതൃകവും
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാലപ്പഴക്കം ക്രി.വ. 6-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 9-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള ആഴ്വാർ കാലഘട്ടവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയപ്പെടുന്നു. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ആക്രമണകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ശത്രുഘ്ന സ്വാമിയുടെ പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി പൂജാരിമാർ അത് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് മാറ്റി ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചുവെന്നാണ് വിശ്വാസം.
പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹത്തിന്റെ ചരിത്രം
ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമിയുടെ വിഗ്രഹം ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഗ്രാനൈറ്റ് ശ്രീകോവിലിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. പുരാതനമായ പഞ്ചലോഹ (പിച്ചള, വെങ്കലം, ചെമ്പ്, സ്വർണം, വെള്ളി) വിഗ്രഹം കണ്ടെത്താനായി ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ തിരച്ചിലുകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
നാലമ്പല യാത്രയും പായമ്മലും
കർക്കിടക മാസത്തിൽ ഒരേ ദിവസം നാലമ്പല ദർശനം നടത്തുന്നത് വലിയ പുണ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ദർശനത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ക്രമം താഴെ നൽകുന്നു:
തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമ ക്ഷേത്രം
പ്രതിഷ്ഠ: ശ്രീരാമൻ
തിരുമൂഴിക്കുളം ശ്രീലക്ഷ്മണ പെരുമാൾ ക്ഷേത്രം
പ്രതിഷ്ഠ: ശ്രീലക്ഷ്മണൻ
ഇരിങ്ങാലക്കുട ശ്രീ കൂടൽമാണിക്യം ക്ഷേത്രം
പ്രതിഷ്ഠ: ശ്രീഭരതൻ
പായമ്മൽ ശ്രീ ശത്രുഘ്ന സ്വാമി ക്ഷേത്രം
പ്രതിഷ്ഠ: ശ്രീശത്രുഘ്നൻ (സമാപന കേന്ദ്രം)
പൂജകളും പ്രധാന ആഘോഷങ്ങളും
ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസേന മൂന്ന് കാല പൂജകൾ നടക്കുന്നു. കൂടാതെ കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന സുദർശന പുഷ്പാഞ്ജലി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വിശേഷങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.
കർക്കിടക മാസം (രാമായണ മാസം)
കർക്കിടക മാസത്തിൽ രാമായണ മാസമായി ആചരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നാലമ്പല യാത്രയുടെ ഭാഗമായി ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തജനങ്ങളാണ് പായമ്മൽ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നത്.
